เหล็กในเป็นอวัยวะสำคัญที่ผึ้งใช้ในการป้องกันตนเองและปกป้องรังจากศัตรู โดยเฉพาะในผึ้งนางพญาและผึ้งงาน อย่างไรก็ตาม เมื่อต่อยศัตรู เหล็กในของผึ้งจะฝังติดอยู่กับผิวหนังของเหยื่อ ส่งผลให้อวัยวะภายในบางส่วนถูกดึงออกมาด้วย และทำให้ผึ้งต้องสละชีวิต
เหล็กใน (sting) เป็นอวัยวะป้องกันตัวที่พบในผึ้งนางพญาและผึ้งงาน โดยเหล็กในของนางพญาจะมีไว้ต่อสู้กับนางพญาตัวอื่นเท่านั้น ส่วนผึ้งเพศเมียมีหน้าที่ดูแล ปกป้องรังและหาอาหาร อวัยวะนี้วิวัฒนาการมาจากอวัยวะวางไข่และเชื่อมต่อกับถุงพิษที่อยู่ภายในช่องท้อง เมื่อผึ้งต่อย กล้ามเนื้อในช่องท้องจะบีบตัวเพื่อฉีดพิษเข้าสู่ร่างกายของศัตรู และเมื่อเหล็กในฝังเข้าไปแล้ว ผึ้งจะไม่สามารถดึงกลับได้ ส่งผลให้ชิ้นส่วนอวัยวะภายในฉีกขาดออกมา ทำให้มันตายในที่สุด
พิษผึ้ง (Bee Venom) เป็นของเหลวใส มีกลิ่นเฉพาะตัวคล้ายกลิ่นนมแมว มีรสขม และมีฤทธิ์เป็นกรด ส่วนประกอบสำคัญของพิษผึ้ง ได้แก่
- เมลลิทิน (Melittin): โปรตีนที่กระตุ้นให้เกิดอาการปวด บวม แดง และอักเสบ
- ไฮยาลูโรนิเดส (Hyaluronidase): เอนไซม์ที่ช่วยย่อยสลายเนื้อเยื่อ ทำให้พิษกระจายเข้าสู่ชั้นลึกของผิวหนังได้ง่ายขึ้น
- ฟอสโฟไลเปส เอ (Phospholipase A): สารที่กระตุ้นให้เกิดอาการแพ้ และอาจเป็นตัวการสำคัญของอาการแพ้พิษผึ้ง
สำหรับบางคนที่แพ้พิษผึ้งอย่างรุนแรง อาจเกิดภาวะภูมิแพ้เฉียบพลัน (Anaphylaxis) ซึ่งเป็นอาการที่อันตรายถึงชีวิตและจำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยด่วน
หากถูกผึ้งต่อย ควรปฏิบัติตามขั้นตอนดังต่อไปนี้:
- เอาเหล็กในออกทันที โดยใช้ขอบบัตรแข็งหรือเล็บขูดออก หลีกเลี่ยงการบีบ เพราะอาจทำให้พิษเข้าสู่ร่างกายมากขึ้น
- ล้างบริเวณที่ถูกต่อย ด้วยน้ำสะอาดและสบู่เพื่อลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ
- ประคบเย็น โดยใช้น้ำแข็งหรือผ้าชุบน้ำเย็นวางบนบริเวณที่ถูกต่อยประมาณ 20 นาที ทุก ๆ 1 ชั่วโมง เพื่อลดอาการปวดและบวม
- ใช้ยาแก้ปวดหรือยาแก้แพ้ เช่น ยาพาราเซตามอล หรือยาแก้คันบริเวณผิวหนัง เพื่อบรรเทาอาการไม่สบาย
- สังเกตอาการแพ้ หากมีอาการหายใจติดขัด เวียนศีรษะ หัวใจเต้นเร็ว หรือรู้สึกอ่อนเพลียผิดปกติ ควรรีบไปพบแพทย์ทันที
เหล็กในของผึ้งเป็นกลไกป้องกันตัวที่ทรงพลัง แต่ก็แลกมาด้วยชีวิตของมันเอง พิษผึ้งสามารถก่อให้เกิดอาการปวด บวม และอักเสบได้ ในบางกรณีอาจรุนแรงถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิต ดังนั้น การมีความรู้เกี่ยวกับวิธีปฐมพยาบาลเมื่อถูกผึ้งต่อย จะช่วยให้เราสามารถจัดการกับสถานการณ์ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย
อ้างอิง
