ฤดูหนาว เป็นฤดูกาลที่หลายคนต่างตั้งตารอ ทั้งสภาพอากาศที่เย็นสบาย ลมพัดเอื่อย ๆ แสงแดดที่ชวนให้รู้สึกอบอุ่นและแจ่มใสในเวลาเดียวกัน รวมถึงเทศกาลหรือเหตุการณ์มากมายที่จะเกิดขึ้นในช่วงท้ายปี สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นกลิ่นอายที่บ่งบอกการมาเยือนของฤดูหนาวได้เป็นอย่างดี ซึ่งแต่ละพื้นที่จะมีกลิ่นที่ให้ความรู้สึกเฉพาะตัวแตกต่างกันออกไป เช่น ในประเทศแถบทวีปยุโรปอาจจะเป็นกลิ่นไม้สน หิมะ หรือเตาไฟ
ส่วนในประเทศไทยเรานั้นก็คงหนีไม่พ้นกลิ่นของดอก “ต้นตีนเป็ด” นี่แหละ ต้นตีนเป็ด หรือ “พญาสัตบรรณ” มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Alstonia scholaris (L.) R.Br. จัดอยู่ในวงศ์ Apocynaceae เป็นไม้ยืนต้นสูง 15–20 เมตร พบเห็นได้ทั่วไป นิยมปลูกริมถนนหรือพื้นที่กลางแจ้ง ลักษณะเรือนยอดแผ่เป็นชั้นคล้ายฉัตร ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางสีขาว ใบเป็นใบเดี่ยว รูปร่างยาวรี ปลายใบมน โคนแหลม ใบออกเป็นกลุ่มรอบกิ่งส่วนมากมี 7 ใบ (สัตหรือสัตตะ แปลว่า 7) ดอก ออกเป็นช่อเเละเเน่นเป็นกระจุกตามปลายกิ่ง หนึ่งช่อจะมีดอกย่อยจำนวนมากสีขาวหรือขาวอมเขียว เวลาบานจะบานสะพรั่งพร้อมกันทั้งช่อและส่งกลิ่นหอมรุนแรงจนได้ฉายาว่า ต้นไม้ปีศาจ
กลิ่นนี้เมื่อสูดดมเพียงเล็กน้อยจะรู้สึกหอมเย็นเหมือนอยู่ในป่า หากสูดดมมากจะรู้สึกวิงเวียนศีรษะ ยิ่งในช่วงค่ำจะส่งกลิ่นแรงกว่าเวลาอื่น ๆ และเนื่องจากออกดอกเพียงปีละครั้งช่วงปลายฝนต้นหนาว เดือนตุลาคม – มกราคมของทุกปี นี่จึงถือเป็นกลิ่นของฤดูหนาวประจำเขตร้อนเลยก็ว่าได้
ส่วนสาเหตุที่ทำให้กลิ่นของดอกต้นตีนเป็ดฉุนรุนแรงกว่าพืชชนิดอื่น เกิดจากน้ำมันหอมระเหยเข้มข้นที่ปนกันอยู่มากกว่า 34 ชนิด ส่งผลให้มีกลิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ โดยมีสารลินาลูล (Linalool) เป็นองค์ประกอบหลักถึง 37.5% ซึ่งสารชนิดนี้นอกจากให้กลิ่นหอมยังมีฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาทให้ทำงานหนักขึ้น จนเกิดอาการปวดหัว วิงเวียน โดยเฉพาะกับคนที่แพ้น้ำมันหอมระเหย หากได้รับกลิ่นของดอกต้นตีนเป็ดเพียงน้อยนิดก็อาจทำให้อาเจียนได้
แม้ต้นตีนเป็ดจะให้ดอกที่มีกลิ่นชวนปวดหัว แต่เนื่องจากเป็นต้นไม้ที่ให้ประโยชน์มากกว่าโทษ เช่น เปลือกของลำต้น สามารถใช้เป็นยาช่วยเรื่องการเจริญอาหาร และลดระดับน้ำตาลในเลือด ใบอ่อน ใช้ชงดื่ม ช่วยรักษาโรคเลือดออกตามไรฟันหรือโรคลักปิดลักเปิดได้ นอกจากนี้ยังเป็นต้นไม้ที่ดูแลง่าย ทนทานทุกสภาพแวดล้อม ช่วยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ดี ที่สำคัญยังเป็นไม้เบิกร่อง ที่แผ่กิ่งก้านสาขาให้ร่มเงากับต้นไม้อื่น ๆ ได้เติบโตอย่างสมบูรณ์ ด้วยข้อดีเหล่านี้ทำให้คนมองข้ามกลิ่นฉุนรุนแรงของดอกต้นตีนเป็ดไป และให้ความสำคัญกับประโยชน์ที่ได้รับจากต้นไม้ชนิดนี้เสียมากกว่า
อ้างอิง
