ดอกบานชื่น ดอกไม้สีสันสดใส สะดุดตา นิยมปลูกเป็นไม้ประดับบ้านเรือน ในกระถาง ริมรั้วหรือตามทางเท้าเพื่อความสวยงาม มีถิ่นกำเนิดในเม็กซิโกและในแถบอเมริกากลาง เป็นไม้ดอกล้มลุกมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Zinnia violacea Cav. และมีชื่อสามัญว่า Zinnia (ดอกซินเนีย) ปัจจุบันบานชื่นได้รับการพัฒนาปรับปรุงให้มีหลากหลายสายพันธุ์ มีทั้งดอกเล็กและดอกใหญ่หลากหลายสี เช่น สีแดง ชมพู ส้ม เหลือง ขาว ม่วง และอื่น ๆ แต่ไม่มีกลิ่นหอม ลักษณะลำต้นสูงประมาณ 20 – 120 ซม. ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ ลำต้นและใบมีขน ใบเป็นใบเดี่ยวรูปรี ดอกเป็นช่อกระจุก มีแบบชั้นเดียวและแบบดอกซ้อนทับกันหลายชั้น กลีบดอกวงนอกมีสีต่าง ๆ ส่วนกลีบดอกวงในเป็นรูปหลอดสีเหลือง เกสรตัวผู้และตัวเมียมีขนาดเล็ก ดอกบานชื่นที่เป็นสายพันธุ์เก่า ลักษณะของดอกจะบานไม่พร้อมกัน ทำให้ต้นเดียวมีทั้งดอกใหม่และดอกโรย จึงมีชื่อเรียกว่า “Youth-and-old-age”
บานชื่นเป็นไม้ดอกที่เจริญเติบโตได้ดีในที่โล่งแจ้งรับแสงแดดโดยตรงได้ตลอดทั้งวัน สามารถปลูกได้ทุกฤดูกาล แต่ถ้าปลูกในช่วงอากาศเย็นและอุณหภูมิต่ำจะทำให้ได้ต้นไม้ที่มีคุณภาพดี ดอกใหญ่ สีเข้มกว่าในช่วงฤดูอื่น ๆ เจริญเติบโตได้ดีในดินทุกชนิด แม้ต้นบานชื่นจะปลูกง่าย แต่มีข้อจำกัดคือเป็นไม้ที่มีอายุสั้น จึงต้องหมั่นเก็บเมล็ดไว้เพาะพันธุ์เสมอ ในช่วงหยอดเมล็ด ควรให้ดินมีความชื้น โดยให้น้ำเวลาเช้าและบ่ายอย่างสม่ำเสมอ เมื่อต้นกล้างอกแล้วควรให้น้ำอย่างน้อยวันละ 1-2 ครั้ง รดน้ำเป็นประจำทุกเช้า ถ้าหากให้น้ำในตอนเย็นควรให้ไม่เกิน 15.00 น. เพื่อให้ใบของบานชื่นแห้ง ป้องกันการเกิดโรคพืชตามมา โดยโรคพืชที่พบบ่อยที่สุดในบานชื่นเมื่อมีความชื้นสูง หรือพบมากในช่วงฤดูฝน ได้แก่ โรคราแป้ง และโรคใบจุด นอกจากนี้การปลูกบานชื่นควรระมัดระวังเรื่องของแมลงศัตรูพืช ดังต่อไปนี้
- เพลี้ยอ่อนจะดูดน้ำเลี้ยงจากบริเวณใบและยอดอ่อน เป็นสาเหตุทำให้ต้นอ่อนแอ
- หนอนที่กัดกินทำให้ต้นเสียหาย
- ไรแดงที่ดูดน้ำเลี้ยงทำให้ใบมีจุดสีเหลืองก่อให้เกิดความเสียหายและใบร่วงในที่สุด
สีสันดอกไม้สวยสดใสของดอกบานชื่นนี้ นอกจากจะดึงดูดเหล่าแมลง เป็นแหล่งน้ำหวานให้กับผึ้งและผีเสื้อแล้ว ดอกบานชื่นเป็นดอกไม้ที่กินได้ ควรรับประทานเฉพาะกลีบดอก และนำส่วนเมล็ดออก รสชาติค่อนข้างอ่อน อาจมีรสขมเล็กน้อย กลีบดอกนำมาตากแห้งสามารถทำเป็นชาร้อนดื่มบำรุงร่างกาย และกลีบดอกยังนิยมนำไปใช้ตกแต่งจานอาหารหรือสลัดเพิ่มความหรูหรา เพิ่มสีสันความสวยงาม ตกแต่งเครื่องดื่มให้ดูน่าดื่มยิ่งขึ้น หรือนำมาใช้ประโยชน์ด้านอื่น ๆ เป็นสีย้อมผ้า สีระบายภาพ สีผสมอาหาร ได้อีกด้วย
นอกจากนี้ในด้านความเชื่อบานชื่นยังเป็นไม้มงคล เนื่องจากบานชื่น สื่อถึงความเบิกบาน ความสุข นิยมปลูกประดับตามบ้านเรือนเชื่อว่าจะนำความสุข ความร่มเย็นมาสู่ครอบครัว และมีความหมายดี ๆ ตามภาษาดอกไม้ ดังนี้
- สัญลักษณ์ของความรักที่มั่นคงยั่งยืน ยาวนาน และความซื่อสัตย์
- ความสุข ความเบิกบาน ความสดใส
- ความคิดถึงและความระลึกถึง
- ความทรงจำ ใช้สำหรับสื่อถึงการระลึกความทรงจำในอดีต
อ้างอิง
