หลายคนคงจะรู้สึกรำคาญจากเสียงหึ่ง ๆ เมื่อยุงเข้ามาบินอยู่ใกล้และรู้สึกคัน บริเวณที่ถูกยุงกัด จากน้ำลายของยุงที่ปล่อยออกมา เพื่อป้องกันไม่ให้เลือดแข็งตัวในระหว่างที่ยุงกำลังดูดเลือดของเรา ร่างกายจึงตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอม ทำให้เกิดอาการแพ้ที่มีทั้งอาการที่ไม่รุนแรง อย่างตุ่มบวมแดง อาการคัน จนถึงอาการหนักที่ทำให้รู้สึกหน้ามืดจนหายใจไม่ออก เป็นต้น นอกจากนี้ยุงยังเป็นแมลงพาหะนำโรคที่สำคัญในประเทศไทย ที่ทำให้เกิดโรคที่รุนแรงทำให้มีผู้เสียชีวิต โดยมักพบยุงที่เป็นปัญหาหลัก 4 สายพันธุ์ คือ
- ยุงลาย (Aedes) ก่อให้เกิดโรคไข้เลือดออก, ชิคุนกุนยา, ไข้เหลือง และไข้ซิก้า ลักษณะของยุงลายแบ่งออกได้เป็น ยุงลายบ้าน ซึ่งมักพบในเมือง และยุงลายสวน พบเขตชานเมือง สวนผลไม้ สวนยาง ป่า ยุงลายทั้ง 2 ชนิดนี้ชอบหากินตอนกลางวัน และวางไข่ในน้ำนิ่งที่สะอาดเหนือผิวน้ำ อย่างน้ำที่ขังในภาชนะต่าง ๆ
- ยุงก้นปล่อง (Anopheles) ก่อให้เกิดโรคมาลาเรีย ลักษณะของยุงก้นปล่องที่สังเกตได้ง่ายคือ เวลาที่มันเกาะพักหรือกำลังดูดเลือด จะยกลำตัวชี้ขึ้น ชอบหากินตอนกลางคืน วางไข่บนผิวน้ำในแอ่งน้ำสะอาด และในน้ำไหลริน
- ยุงรำคาญ (Culex) ก่อให้เกิดโรคฟิลาเรีย และไข้สมองอักเสบ ลักษณะของยุงรำคาญ มีสีน้ำตาลอ่อน ชอบออกหากินในเวลากลางคืน วางไข่เป็นแพในน้ำนิ่งหรือน้ำไหล ในบริเวณที่มีน้ำขังเน่าเสีย
- ยุงเสือหรือยุงลายเสือ (Mansonia) ก่อให้เกิดโรคฟิลาเรียหรือโรคเท้าช้าง ลักษณะของยุงเสือ มีสีน้ำตาลขนาดใหญ่ ลำตัวและขามีลวดลายสวยงาม เส้นปีกจะมีเกล็ดใหญ่สีอ่อนสลับเข้ม และมีเกล็ดปกคลุมทั่วลำตัว วางไข่ติดกันเป็นกลุ่มใต้ผิวน้ำติดกันกับพืชน้ำที่ลอยอยู่ในน้ำ เช่น จอก ผักตบชวา เป็นต้น
ยุงเหล่านี้จึงกลายมาเป็นพาหะของการเกิดโรคที่เป็นอันตรายต่อร่างกายของเรา ซึ่งโดยปกติแล้วอาหารของยุงตัวเต็มวัยทั้งเพศผู้และเพศเมียนั้น คือ น้ำหวานจากเกสรดอกไม้ แต่หลังจากการผสมพันธุ์แล้ว ยุงตัวเมียจะต้องใช้เลือดเป็นแหล่งของโปรตีนและแร่ธาตุไปใช้ในการเจริญเติบโตของไข่ ยุงตัวเมียจึงออกหาเลือดที่ได้จากคนและสัตว์ ดังนั้นยุงที่มากัดเราจึงเป็นยุงเพศเมีย แต่ก็มียุงบางชนิดที่ตัวเมียจะไม่กัดดูดเลือดคนหรือสัตว์เลย
การแพร่เชื้อโรคจากยุงมาสู่คนนั้น เกิดขึ้นในระหว่างที่ยุงกำลังดูดเลือดนั่นเอง โดยเมื่อยุงไปดูดเลือดคนที่ป่วยแล้วเชื้อก็เจริญเติบโตอยู่ในตัวยุง เมื่อเชื้อโรคอยู่ในระยะแพร่เชื้อ มันจะไปอยู่ภายในต่อมน้ำลายยุง เมื่อยุงที่เป็นพาหะนี้มาดูดเลือดของเรา ยุงก็จะปล่อยน้ำลายที่มีเชื้อปนอยู่เข้าสู่ร่างกายของเรา ทำให้เราเกิดอาการเจ็บป่วยอย่างที่ไม่ทันรู้ตัว
การป้องกันหรือกำจัดยุง สามารถทำได้ง่าย เช่น การใช้สารไล่ยุง อย่างยาจุดกันยุง ยาทากันยุงที่มีทั้งแบบที่เป็นสารเคมี และสมุนไพรอย่าง ตะไคร้หอม ส้ม ผิวมะกรูด เป็นต้น การกางมุ้งนอน การทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ เช่น กำจัดขยะบริเวณรอบบ้าน ขัดล้างไข่ยุงในภาชนะที่มีน้ำขัง เพื่อไม่ให้เป็นที่วางไข่ของยุง, เก็บบ้านให้สะอาดไม่ให้มีบริเวณอับทึบที่สามารถเป็นแหล่งที่อยู่ของยุง, ปิดฝาถังน้ำให้มิดชิด เปลี่ยนน้ำในกระถางหรือแจกันบ่อย ๆ รวมทั้งใส่ทรายกำจัดลูกน้ำหรือปล่อยปลาให้กินลูกน้ำในภาชนะที่ปิดไม่ได้ เพื่อเป็นการตัดวงจรการเจริญเติบโตของยุงได้
อ้างอิง
