เชื้อรา หรือรา (Mold) เป็นสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งที่หลายคนคงพอรู้จักมาแล้วบ้าง เนื่องจากมักทำให้ พืชผักและอาหารต่าง ๆ เน่าเสีย ถูกจัดอยู่ในอาณาจักรฟังไจ (Kingdom Fungi) กลุ่มเดียวกับเห็ด มีโครงสร้างเป็นเส้นใย (hyphae) คล้ายรากพืช ในเชิงนิเวศวิทยาเชื้อรามีบทบาทเป็นผู้ย่อยสลาย เมื่อซากพืช ซากสัตว์ตายลงมันจะทำหน้าที่กำจัดซากเน่าเหล่านั้น
Rhizopus เป็นหนึ่งในสกุลเชื้อราแบบเส้นใยไม่มีผนังกั้น โดยจะมีลักษณะสำคัญ คือ สีจะเปลี่ยน ไปได้ตามสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงและในแต่ละช่วงชีวิตที่เปลี่ยนไปของมัน นอกจากนี้มันยังสามารถ สร้างสปอร์ได้ทั้งแบบอาศัยเพศและไม่อาศัยเพศ โดยสปอร์แบบไม่อาศัยเพศเรียกว่า สปอแรงจิโอสปอร์ (sporangiospores) ซึ่งเกิดจากปลายเส้นใยพองออกเป็นกระเปาะคล้ายหัวเข็มหมุดมีผนังหนา จากนั้นจะเจริญเป็นอับสปอร์ (sporangium) และมีก้านชูอับสปอร์ (sporangiophore) ส่วนสปอร์แบบอาศัยเพศ เรียกว่า zygospore
เคยสังเกตขนมปังที่เราซื้อมารับประทานกันไหม หากหมดอายุหรือเก็บไว้นานจะพบจุดสีดำ บนแผ่นขนมปังและมีเส้นใยสีขาวฟูรอบ ๆ นั่นแหละเรียกว่า “เชื้อรา” เชื้อราที่พบในขนมปังส่วนใหญ่ คือ Rhizopus stolonifer หรือที่รู้จักในชื่อ ราขนมปัง (bread mold) มันมีโครงสร้างเส้นใยที่เรียกว่า สโตลอน (stolon) มีคุณสมบัติในการขยายโคโลนี คือ สามารถเจริญและแบ่งตัวจากเซลล์เดียวเป็น หลาย ๆ เซลล์จนมีขนาดใหญ่ที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งจะเจริญบนแผ่นขนมปังโดยการดูดซึม น้ำตาล และสร้างอวัยวะที่เรียกว่า rhizoid ใช้ชอนไชเข้าไปในเนื้อขนมปัง R.stolonifer สืบพันธุ์ โดยการสร้างสปอร์ มีก้านชูอับสปอร์ (sporangiophore) เจริญขึ้นมาจากสโตลอน บริเวณยอดมีอับสปอร์ (sporangium) ที่บรรจุสปอร์ไว้ เมื่ออับสปอร์แตกออกสปอร์สีดำจะแพร่กระจายไปตามอากาศ และตกลงบนพื้นผิวต่าง ๆ เมื่อภาวะเหมาะสมต่อการเจริญสปอร์เหล่านั้นจะแบ่งเซลล์และเติบโต เป็นเชื้อรากลุ่มใหม่ต่อไป
เมื่อทราบแบบนี้แล้วเราคงไม่รู้สึกเสียดายที่ต้องทิ้งขนมปังหมดอายุที่ถึงแม้จะมีเพียงจุดเล็ก ๆ ของเชื้อราบนแผ่นขนมปัง หรือบางครั้งแทบจะมองไม่เห็นเลยก็ตาม แต่หากว่าเส้นใยของเชื้อรานั้นได้ แพร่กระจายอย่างรวดเร็วไปตามรูของขนมปังเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงการรับประทาน หรือสูดดมขนมปังที่หมดอายุ เนื่องจากสปอร์ของเชื้อราอาจเข้าสู่ร่างกายได้ สำหรับผู้ที่มีอาการแพ้สปอร์ ของเชื้อรา อาจทำให้มีอาการทางระบบทางเดินหายใจหรือเกิดโรคหอบหืดได้และในผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกัน อ่อนแอมักมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อที่อาจอันตรายถึงชีวิต
อ้างอิง
